ZIELONA GÓRA:

Czaszki na placu Słowiańskim! [Nieznana Zielona Góra]

“Przyjdzie czas, kiedy z tego na co patrzycie nie zostanie kamień na kamieniu”. Ten fragment Ewangelii doskonale może przedstawiać dzisiejszy plac Słowiański w Zielonej Górze, gdzie kiedyś znajdował się największy w tamtym czasie cmentarz w mieście.

Cmentarze lokalizowano najczęściej poza murami miejskimi jednakże w bliskiej odległości kościołów. Niemniej jednak traktowano je w początkowych latach jako miejsca “pół święte”, a wszyscy Ci, którzy bezcześcili je okrywali się klątwą. Nie inaczej było w Zielonej Górze, gdzie największa miejska nekropolia znajdowała się tuż za murami miejskimi na wzgórzu.

Powstała w 1588 roku i nadano jej nazwę Św. Trójcy. Po środku cmentarza znajdował się kościół wzniesiony w 1590 roku. Był to niewielki “prostokątny piękny budynek z muru pruskiego ze stromo wystającym dachem gontowym, na środku którego znajdowała się niewielka drewniana wieża”. Jego wyposażenie było bardzo skromne, gdyż znajdował się w nim tylko krzyż i dwa rzędy ławek – taki luterański standard. Nazywano go “polskim”, dlatego, że pierwotnie wszystkie msze odprawiane były w nim w języku polskim. Do 1651 roku był wykorzystywany przez luteran z okolicznych wsi, a następnie przejęty przez katolików, którzy używali go tylko jako kaplicy cmentarnej .

Nie wiadomo jednak jak dokładnie wyglądał cmentarz i jak były ulokowane kwatery cmentarne, jednak jego wielkość można zauważyć na wielu mapach wydawanych w tamtych latach. Obejmował on praktycznie cały plac Słowiański oraz część dzisiejszej ul. Stanisława Moniuszki.

Miasto jednak się rozrastało, nekropolia wraz z cmentarzem stawała się coraz większą kością niezgodny dla miejscowych luteran i katolików. Z tego względu istniejący na nekropolii kościół, który nie był remontowany ze względu na swój budulec popadał w coraz to większą ruinę. Aby zapobiegać tym niesnaskom miasto postanowiło w 1803 roku wydać decyzję o likwidacji cmentarza, podając jako główny argument zbyt bliskie położenie domów. W 1809 roku kościół został zlicytowany za “314 talarów”, a następnie go zburzono. Pochówków zaprzestano dopiero w 1815 roku, a już rok później miasto wykupiło cmentarz, a teren zrównano z ziemią i obsadzono roślinnością. Kiedy cmentarz przestał istnieć stworzono tam targowisko a miejsce nazwano Nowym Rynkiem i zaczęto lokalizować tam reprezentacyjne budynki. Cmentarz został przeniesiony w odleglejsze miejsce – przy dzisiejszej ul. Św. Trójcy i nadano mu taką samą nazwę.

Od kilku dni w miejscu cmentarza prowadzone są prace archeologiczne pod planowaną tam rewitalizację oraz pomnik “Rzezi Wołyńskiej”. W trakcie nich odnaleziono kilkanaście szczątków dawnych mieszkańców naszego miasta. Wg archeologów pochówki były warstwowe co oznacza, że próbowano oszczędzać na cmentarzu miejsce, a zmarłych chowano na innych istniejących już pochówkach. Wiele szczątków jest pomieszanych ze względu na fakt, że już wcześniej były prowadzone na placu różne prace budowlane, które wchodziły głęboko w ziemię. Te które odkryto zostaną szczegółowo przebadane i dadzą odpowiedź na wiele zadawanych już dziś pytań – płeć, wiek, choroby. Obecnie teren jest “ogrodzony”, ale odkrywki nie są w żaden sposób zabezpieczone i każdy ZAZNACZAM każdy może bezproblemowo na teren prac się dostać, bo nie jest on pilnowany.

Niemniej jednak prace te są ważne dla historii miasta, szczególnie przy obchodach 800-700 lat Zielonej Góry, bo dziś mało osób wie, że chodząc do sądów, wielu dawnych zielonogórzan właśnie w tym miejscu miało swój Sąd Ostateczny.

#NieznanaZielonaGóra #DawnaZielonaGóra #ZapomnianeMiasto #ZielonaGóra #MiastoZG #Schlesien

Źródła:
-opracowania i zbiory własne;
-makieta dawnej Zielonej Góry ze biorów Muzeum Ziemi Lubuskiej (stara ekspozycja przed przebudową);
-plan miasta z 1812 r. ze zbiorów Sächsische Landesbibliothek- Staats- und Universitätsbibliothek Dresden;
-Informacje odnoszące się tylko i wyłącznie do prac archeologicznych [za:] S. Płóciennik, ” Plac Słowiański. Archeolodzy odkryli groby z cmentarza Świętej Trójcy”, Gazeta Wyborcza – wersja internetowa, 28.07.2022;
– H. Schmidt, “Geschichte der Stadt Grünberg Schles.”, Grünberg 1922.

Tekst:
dr Grzegorz Biszczanik – historyk, filokartysta, znawca dziejów Zielonej Góry

Jeden ze szkieletów odnalezionych podczas prac archeologicznych prowadzonych na dawnym cmentarzu przy placu Słowiańskim w Zielonej Górze. Fot. Własne
Dawny kościół zwany polskim na nekropolii Świętej Trójcy na dzisiejszym placu Słowiańskim. Źródło: H. Schmidt, “Geschichte der Stadt Grünberg Schles.”, Grünberg 1922;
Plan miasta z 1812 roku z zaznaczonym cmentarzem Świętej Trójcy przy dzisiejszym placu Słowiańskim w Zielonej Górze. Zbiory Sächsische Landesbibliothek- Staats- und Universitätsbibliothek Dresden
Makieta wyglądu dawnej Zielonej Góry. W górnym lewym rogu cmentarz Świętej Trójcy przy dzisiejszym placu Słowiańskim. Zbiory MZL
Prawdopodobny wygląd cmentarza Świętej Trójcy przy dzisiejszym placu Słowiański. Makieta muzealna. Zbiory MZL – zdjęcie własne
Prawdopodobny wygląd cmentarza Świętej Trójcy przy dzisiejszym placu Słowiańskim. Makieta muzealna. Zbiory MZL – zdjęcie własne
Prawdopodobny wygląd cmentarza Świętej Trójcy przy dzisiejszym placu Słowiańskim. Makieta muzealna. Zbiory MZL – zdjęcie własne
Rycina przedstawiająca Zieloną Górę. Na czerwono zaznaczony „Kościół Polski”. Źródło: H. Schmidt, “Geschichte der Stadt Grünberg Schles.”, Grünberg 1922;
Rycina przedstawiająca Zieloną Górę. Na czerwono zaznaczony „Kościół Polski”. Źródło: H. Schmidt, “Geschichte der Stadt Grünberg Schles.”, Grünberg 1922
Miejsce prac archeologicznych na dawnym cmentarzu Świętej Trójcy przy dzisiejszym placu Słowiańskim. Fot. własne
Miejsce prac archeologicznych na dawnym cmentarzu Świętej Trójcy przy dzisiejszym placu Słowiańskim. Fot. własne
Miejsce prac archeologicznych na dawnym cmentarzu Świętej Trójcy przy dzisiejszym placu Słowiańskim. Fot. własne
Miejsce prac archeologicznych na dawnym cmentarzu Świętej Trójcy przy dzisiejszym placu Słowiańskim. Szkielety. Fot. własne
Zobacz więcej
Back to top button
0:00
0:00
X