AUDYCJE 96 FM:

Pamiętajmy o dawnej polszczyźnie – by nie znikała wraz z ludźmi… [Polski na tapecie]

Są słowa, które skłaniają do zadumy. Nad tym, czy jesteśmy świadomi ich pochodzenia i czy próbujemy je zachować. To między innymi wyrazy, które dotyczą zwyczajów i świąt, w tym uroczystości Wszystkich Świętych i Dnia Zadusznego.

Aby dowiedzieć się więcej o tym, skąd wzięło się takie słownictwo, możemy na przykład sięgnąć po słowniki etymologiczne. Ich autorzy (tacy jak Aleksander Brückner czy Wiesław Boryś) wyjaśniają np. pochodzenie słowa „cmentarz”.

CMENTARZ

W słowniku etymologicznym Brücknera: cmętarz, cmyntarz – 1415 r. (mylnie smętarz – niby od słowa smętny) – z łaciny cimeterium i cimiterium, z greckiego koimeterion (‘miejsce spokoju’). Słowo znane również w postaci cmynterz – 1500 r.

Słownik etymologiczny Borysia: cmentarz to miejsce grzebania zmarłych, również przestrzeń wokół kościoła, gdzie odbywały się pochówki. Autor wymienił więcej wariantów pisowni i wymowy, np. cmynterz, smyntarz; w gwarach obok najczęstszej postaci cmentarz – także smentarz, śmientarz czy świentarz.

Duże cmentarze nazywa się nekropoliami; z greckiego necropolis; oznacza ‘miasto umarłych’.

Dużo wyrazów zaczerpnęliśmy nie tylko z greki czy łaciny, ale też języka naszych wschodnich sąsiadów. Przykładem – „znicz”, zapożyczone z białoruskiego.

ZNICZ

Wiesław Boryś podaje, że słowo to oznacza ‘rodzaj lampki nagrobkowej, ogień palący się w miejscach otoczonych szczególną czcią’. Po raz pierwszy odnotowano je w XIX wieku, w Słowniku Wileńskim z 1861 roku. Pochodzi z białoruskiego znič ‘święty ogień u pogan’; w tym języku istnieje również pochodny rzeczownik, znany gwarom ludowym: znička ‘spadająca gwiazda’, w dialekcie: ‘osoba pojawiająca się na krótko’. Słowo pozostaje w związku z prasłowiańskim czasownikiem zneti ‘słabo się palić, żarzyć się’.

Wyraz „wypominki” wiele osób kojarzy z kartkami, na których wypisuje się nazwiska osób zmarłych z prośbą o modlitwę w ich intencji. W Wielkim słowniku języka polskiego znajdziemy jednak informację, że tym słowem określamy także nabożeństwo. Jego elementem jest odczytywanie właśnie tych kartek, a następnie modlitwa. Wyraz pochodzi od czasownika „wypominać”, a ten jest powiązany z „pomnieć” (dawną postacią czasownika „pamiętać”).

Informacje o słownictwie związanym z dniem Wszystkich Świętych, Dniem Zadusznym oraz pogrzebem i wspominaniem zmarłych, usłyszycie także w całości audycji.

Polski na tapecie – 2.11.

Jeśli znajdziesz błąd, zaznacz go i wciśnij Ctrl+Enter.

Tagi
Zobacz więcej

Powiązane artykuły

Close
Close
X

Spelling error report

The following text will be sent to our editors:

Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookies. więcej informcji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close